Bir Garip Vergi Daha: Osmanlı Devleti’nde Domuzlardan Neden “Resm-i Hınzır” İsminde Vergi Alınıyordu?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Bu vergilerden birisi de domuzlar için alınan hınzır vergisiydi. Evet, domuz yetiştiriciliği de Osmanlı’da yaygındı; lakin vergi koşuluyla.

Peki bu “resm-i hınzır” vergisi nasıl alınıyordu?

Osmanlı Devleti’nde halktan alınan birçok vergiden sırf birisi buydu.

Hınzır vergisi, Müslümanların domuz ticareti yapmaları, domuz yetiştirmeleri ve tüketmeleri İslam dininde haram olduğu için, sadece Osmanlı Devleti’ndeki gayrimüslimlerin domuz besiciliği ve ticareti üzerinden alınan bir vergiydi.

Müslümanlar, domuzlarla rastgele bir ekonomik ilgiye girmedikleri için bu vergi Müslümanlara uygulanmamış, sadece gayrimüslim tebaadan alınmıştı. Gayrimüslimlerin kendileri için yetiştirdikleri domuzlardan vergi alınmazken, bu domuzları ticari emelle yetiştirenlerden vergi alınıyordu.

Hınzır vergisi, birinci periyotlarda sembolik bir vergi olarak uygulanıyordu.

Bu vergi, 19. yüzyılın sonlarına kadar ekonomik açıdan büyük bir kıymet taşımamış, sembolik olarak devletin varlığını ve gücünü gösterme aracı olarak kullanılmıştı. Lakin 19. yüzyılın sonunda, devlet ekonomik zorluklarla karşılaşınca bu vergi, bütçe açığını kapatmada daha önemli bir gelir kaynağı olarak görülmeye başlandı.

Aslında bu verginin sembolik bir manası vardı: Osmanlı Devleti’nin gayrimüslim tebaa üzerindeki otoritesini göstermek. Natürel devletin ekonomik şartları da göz önüne alınca, bir gelir kaynağı olarak değerlendirilmeye de başlandı.

Hınzır vergisi, bilhassa Balkanlar’da ağır olarak uygulandı.

Bunun nedeni, bu bölgelerdeki gayrimüslim nüfusun yoğunluğuydu. Anadolu, Arap yarımadası üzere Müslüman nüfusun daha ağır olduğu bölgelerde ise bu vergi uygulanmadı. Lakin Osmanlı arşivlerindeki evraklardan anlaşıldığı üzere 1867-1877 yılları ortasında, birtakım Anadolu bölgelerinde de bu verginin uygulandığı örneklere rastlanıyor.

İlginç bir biçimde Osmanlı Devleti’nin başşehri İstanbul’da hınzır vergisi toplanmamıştı. İstanbul’un başşehir olması münasebetiyle vergilerden muaf tutulması, bu verginin de başkentte uygulanmamasına yol açtı.

Vergi, Sırbistan’ın fethi (1459) ile uygulanmaya başlandı.

1528 tarihli Karaman Vilayeti Kanunnamesi’nde, “kara canavarı” olarak isimlendirilen domuzdan 1 akçe vergi alındığı ve domuzların ekinlere verdiği zararın tazmin edilmesi gerektiği belirtiliyor. Bu uygulama, hınzırın Osmanlı mali sisteminde vergiye tabi bir mal olarak kabul edildiğini gösteriyor.

Osmanlı’nın mali sisteminde hınzır vergisi, ekonomik, dini ve toplumsal sistemin bir kesimi olarak değerli bir yer tuttu. Devletin gelir kaynaklarından biri hâline gelen vergi, 1840’lardan sonra varlığını yitirdi.