Hantavirüs Nedir? Türkiye’de Hadise Var mı? İşte Belirtileri, Bulaşma Yolları, Tedavisi ve Korunma Prosedürleri

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Son periyotta ne yazık ki ismini sık sık duymaya başladığımız Hantavirüs, çoğunlukla kemiriciler aracılığıyla insanlara bulaşan ve birtakım tipleri önemli, hatta ölümcül hastalıklara yol açabilen bir virüs kümesi. Dünya Sıhhat Örgütü’ne nazaran hantavirüsler doğal olarak kemiricilerde bulunur; beşerler ekseriyetle enfekte kemiricilerin idrarı, dışkısı yahut tükürüğüyle temas ettiklerinde ya da bu gereçlerin havaya karışan parçacıklarını soluduklarında enfekte olur.

İçerikten Görseller

+1

×

+ −

‹ ›

Hantavirüs enfeksiyonları dünyanın farklı bölgelerinde farklı klinik tablolarla görülür: Amerika kıtasında daha çok hantavirüs kardiyopulmoner sendromu, Avrupa ve Asya’da ise renal sendromlu kanamalı ateş öne çıkar.

İçerikten Görseller

+1

×

+ −

‹ ›

Hantavirüs nedir?

Hantavirüsler, Hantaviridae ailesinde yer alan zoonotik virüslerdir; yani hayvanlardan insanlara bulaşabilen enfeksiyon etkenleridir. Her hantavirüs çeşidi ekseriyetle muhakkak bir kemirici rezervuarıyla bağlantılıdır. Kemiriciler birçok vakit hastalık belirtisi göstermeden virüsü taşıyabilir ve etrafa idrar, dışkı ya da tükürük yoluyla saçabilir. İnsanlarda hastalığın şiddeti, virüs çeşidine ve coğrafik bölgeye nazaran değişir. CDC’ye nazaran hantavirüsler insanlarda bilhassa iki ana hastalık tablosuna neden olabilir: Hantavirus Pulmonary Syndrome / Hantavirüs Pulmoner Sendromu (HPS/HCPS) ve Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome / Renal Sendromlu Kanamalı Ateş (HFRS/RSKA).

Amerika kıtasında görülen tipler akciğer ve kalbi etkileyen, süratli ilerleyebilen kardiyopulmoner sendroma neden olabilir. Avrupa ve Asya’da görülen cinsler ise daha çok böbrekleri ve damar sistemini etkileyen renal sendromlu kanamalı ateşle alakalıdır. DSÖ, Amerika kıtasındaki HCPS olgularında olay mevt oranının birtakım durumlarda yüzde 50’ye kadar çıkabildiğini, Avrupa ve Asya’daki HFRS tablolarında ise mevt oranının virüs tipine nazaran daha düşük ya da orta seviyede olabildiğini söz ediyor.

Hantavirüs belirtileri nelerdir?

Hantavirüs belirtileri, enfeksiyona neden olan virüs tipine ve hastalığın geliştiği klinik tabloya nazaran değişebilir. Erken devirde belirtiler grip, COVID-19, viral pnömoni, leptospiroz, dengue yahut sepsis üzere öteki enfeksiyonlarla karışabilir. Bu nedenle kemirici teması, kırsal alan ziyareti, depo/ahır/kiler paklığı, kamp, ormancılık, tarım yahut mesleksel maruziyet hikayesi teşhiste değerlidir. DSÖ, belirtilerin ekseriyetle maruziyetten 1 ila 8 hafta sonra başlayabileceğini söylüyor.

Hantavirüs pulmoner sendromu (HPS/HCPS) erken periyotta yorgunluk, ateş, kas ağrıları, baş ağrısı, baş dönmesi, titreme, bulantı, kusma, ishal ve karın ağrısı üzere belirtilerle başlayabilir. CDC’ye nazaran HPS’de birinci hastalık evresinden yaklaşık 4 ila 10 gün sonra öksürük, nefes darlığı ve göğüste sıkışma hissi üzere geç devir belirtileri ortaya çıkabilir; bunun nedeni akciğerlerde sıvı birikmesi.

Renal sendromlu kanamalı ateş (HFRS/RSKA) ise ani başlayan ateş, titreme, şiddetli baş ağrısı, sırt ve karın ağrısı, bulantı, bulanık görme, yüzde kızarma, gözlerde kızarıklık, döküntü, tansiyon düşüklüğü, damar geçirgenliğinde artış, kanama eğilimi ve akut böbrek yetmezliği üzere bulgularla seyredebilir. CDC, HFRS’de belirtilerin çoğunlukla maruziyetten 1-2 hafta sonra ortaya çıktığını, nadiren 8 haftaya kadar uzayabileceğini söz ediyor.

Hantavirüs nasıl bulaşır?

Hantavirüsün temel bulaş yolu enfekte kemiricilerle yahut onların dışkı, idrar ve tükürükleriyle temastır. En değerli risk, kemirici atıklarının bulunduğu kapalı ya da makûs havalandırılan alanların temizlenmesi sırasında tozla birlikte virüs parçacıklarının solunmasıdır. CDC, taze idrar, dışkı yahut yuva malzemesi karıştırıldığında virüsün havaya karışabileceğini ve insanların bu kirli havayı soluyarak enfekte olabileceğini söz ediyor. Virüs ayrıyeten enfekte malzemenin ciltteki kesiklere, göze, buruna yahut ağıza temas etmesiyle; daha nadiren de kemirici ısırığıyla bulaşabilir.

Bulaşma riski; kırsal alanlarda yaşamak, çiftçilik, ormancılık, bahçe işleri, kampçılık, uzun müddet kapalı kalmış yazlık, depo, ahır, kiler yahut kulübe paklığı üzere durumlarda artar. Avrupa Hastalık Tedbire ve Denetim Merkezi, Avrupa’daki hantavirüslerin beşerden beşere bulaşmadığını ve virüsü taşıyan böceklerin olmadığını; beşerden beşere bulaşın şimdiye kadar Güney Amerika’da görülen Andes virüsünde gözlemlendiğini söz ediyor.

Hantavirüs tedavisi var mı?

Hantavirüs için virüsü direkt ortadan kaldıran, lisanslı spesifik bir antiviral tedavi yoktur. Tedavi temel olarak destekleyici bakım üzerine konseyidir. CDC’ye nazaran hastalara istirahat, sıvı istikrarı, semptomların idaresi ve gerekli durumlarda ağır bakım takviyesi sağlanıyor. HPS gelişen hastalarda teneffüs dayanağı, entübasyon yahut mekanik ventilasyon gerekebilir. HFRS’de böbrek işlevleri bozulursa diyaliz muhtaçlığı ortaya çıkabilir.

DSÖ de hantavirüs enfeksiyonlarında lisanslı spesifik antiviral tedavi bulunmadığını, erken destekleyici tıbbi bakımın ve gerektiğinde ağır bakıma süratli erişimin sağkalımı artırabileceğini belirtiyor. Ağır HCPS olgularında dikkatli sıvı idaresi, hemodinamik takip, teneffüs dayanağı, vazopressör tedaviler, birtakım ağır olaylarda ECMO ve böbrek yetmezliği gelişirse diyaliz gerekebilir.

Hantavirüs ölümcül müdür?

Evet, hantavirüs kimi cinslerde ölümcül olabilir. Vefat riski, virüs tipine, hastalık tablosuna, hastanın sıhhat durumuna ve erken tıbbi bakıma erişime nazaran değişir. CDC, HPS’de teneffüs semptomları gelişen bireylerde vefat oranının yüzde 38’e ulaşabildiğini belirtiyor. HFRS’de ise Hantaan ve Dobrava virüsleri daha ağır seyredebilir ve birtakım olgularda mevt oranı yüzde 5-15 ortasında olabilir; Seoul, Saaremaa ve Puumala enfeksiyonlarında mevt oranı ekseriyetle yüzde 1’in altındadır.

DSÖ’ye nazaran hantavirüs enfeksiyonlarında hadise vefat oranı Avrupa ve Asya’da genel olarak yüzde 1’in altından yüzde 15’e kadar değişebilirken, Amerika kıtasındaki HCPS olgularında yüzde 50’ye kadar çıkabilir. Bu nedenle erken farkındalık, kemirici temas hikayesinin tabibe bildirilmesi ve süratli tıbbi kıymetlendirme hayati kıymete sahip.

Hantavirüs için aşı var mı?

DSÖ’nün şimdiki bilgi notuna nazaran hantavirüs enfeksiyonu için lisanslı spesifik antiviral tedavi yahut aşı bulunmamakta. ECDC de Avrupa’da lisanslı hantavirüs aşısı olmadığını ve korunmanın temel yolunun enfekte malzemeyle temastan kaçınmak olduğunun altını çiziyor.

Bu nedenle halk sıhhati açısından en tesirli yaklaşım aşıya değil, kemirici denetimine, inançlı paklık uygulamalarına, besin güvenliğine, kapalı alanların havalandırılmasına ve rodent atıklarıyla temasın önlenmesine dayanır.

Hantavirüse karşı alınması gereken tedbirler?

Hantavirüse karşı korunmanın ana amacı kemiricilerle ve kemirici atıklarıyla teması azaltmak. Konut, iş yeri, depo, yazlık, ahır ve kamp alanlarında kemiricilerin içeri girebileceği delik ve boşluklar kapatılmalı, yiyecekler kapalı kaplarda saklanmalı, çöpler kapaklı formda koruma edilmeli ve kemirici istilası varsa profesyonel dayanak alınmalıdır. CDC, rodent denetimini HPS’yi önlemede birincil strateji olarak tanımlıyor.

Kemirici dışkısı yahut idrarı görülen alanlarda kuru süpürme ve elektrikli süpürge kullanma önerilmez; zira bu süreç virüs içeren parçacıkları havaya kaldırabilir. CDC, paklık öncesinde alanın havalandırılmasını, lastik/plastik eldiven takılmasını, dışkı ve idrarın çamaşır suyu çözeltisi yahut uygun dezenfektanla büsbütün ıslatılıp en az 5 dakika bekletilmesini, akabinde kağıt havluyla alınmasını öneriyor. Temizlikten sonra eldivenli eller ve akabinde çıplak eller su ve sabunla yıkanmalı.

Ağır kemirici istilası olan yerlerde çalışan şahısların tulum, çizme yahut ayakkabı kılıfı, eldiven, esirgeyici gözlük ve uygun teneffüs gözetici üzere ferdî esirgeyici ekipman kullanması gerekebilir. CDC, ağır infestasyon paklığında HEPA filtreli uygun teneffüs koruyucuların kullanılabileceğini belirtiyor.

Hantavirüsün And çeşidi nedir?

“Hantavirüsün And türü” tabiri ekseriyetle Andes virüsü (ANDV) için kullanılır. Andes virüsü, Güney Amerika’da bilhassa Arjantin ve Şili ile ilişkilendirilen bir hantavirüs cinsidir ve HCPS’ye neden olabilir. DSÖ, Andes virüsünün beşerden beşere hudutlu bulaşın belgelenmiş olduğu bilinen hantavirüs olduğunu; bu bulaşın yakın ve uzun müddetli temaslarda, bilhassa hane içi temaslar yahut yakın partnerler ortasında görülebildiğini tabir ediyor.

Bu nokta kıymetlidir zira hantavirüslerin birçok beşerden beşere bulaşmaz. Lakin Andes virüsü için sonlu ve ender insan-insan bulaşı bildirilmiştir. DSÖ’nün Mayıs 2026’da yayımladığı çok ülkeli salgın bildiriminde de Andes virüsüyle bağlantılı evvelki salgınlarda sonlu insan-insan bulaşının raporlandığı, bulaşın çoklukla yakın ve uzun vadeli temasla alakalı olduğu vurgulandı.

Kaç Hantavirüs olayı bildirildi?

Hantavirüs için tek bir “dünya genelinde toplam hadise sayısı” vermek güç; zira sürveyans sistemleri, hadise tarifleri ve raporlama pratikleri ülkeden ülkeye değişiyor. DSÖ, hantavirüs enfeksiyonlarının dünya genelinde nispeten az olduğunu lakin her yıl 10.000’den 100.000’in üzerine kadar enfeksiyon olabileceğinin kestirim edildiğini söylüyor. En büyük yük Asya ve Avrupa’da; Amerika kıtasında ise HCPS daha az görülse de daha yüksek mevt oranıyla dikkat çekiyor.

CDC’ye nazaran ABD’de sürveyansın başladığı 1993’ten 2023 sonuna kadar 890 laboratuvarda doğrulanmış hantavirüs hastalığı vakası bildirildi. Bu olayların 859’u HPS, 31’i non-pulmoner hantavirüs enfeksiyonu ve vefatla sonuçlanan olayların oranı yüzde 35 olarak raporlanmış.

Avrupa’da ECDC’nin 2023 yıllık epidemiyolojik raporuna nazaran 28 AB/AEA ülkesi 2023 yılında 1.885 hantavirüs enfeksiyonu vakası bildirdi. Bu oran 100.000 nüfusta 0,4 olaya karşılık geliyor ve 2019-2023 periyodu içindeki en düşük oranlardan biri.

Amerika Bölgesi için DSÖ’nün Mayıs 2026 tarihli salgın bildiriminde, 2025’in 47. epidemiyolojik haftası prestijiyle sekiz ülkeden 229 olay ve 59 ölüm bildirildiği yer alıyor. Birebir DSÖ bildiriminde, 4 Mayıs 2026 prestijiyle çok ülkeli kruvaziyer irtibatlı olayda 2 laboratuvar doğrulanmış ve 5 kuşkulu olmak üzere 7 vaka, ayrıyeten 3 mevt rapor edilmiş.

Türkiye’de Hantavirüs var mı?

Evet, Türkiye’de hantavirüs bildirimleri var. T.C. Sıhhat Bakanlığı’na bağlı resmi sıhhat kuruluşu sayfasında, hantavirüslerin kemiriciler aracılığıyla bulaşan zoonotik virüsler olduğu; kemiricilerin doğal rezervuar kabul edildiği ve 2009 yılından bu yana Türkiye’nin çeşitli bölgelerinde renal sendromlu hantavirüs kanamalı ateş olgularının bildirildiği belirtiliyor. Tıpkı resmi kaynak, Türkiye’de bulaşmada kemirici temasının en değerli faktör olduğunu, virüsün enfekte kemiricilerin idrar, dışkı ve tükürüğünde bulunduğunu aktarılıyor.

Türkiye açısından en değerli pratik bilgi, hastalığın bilhassa kemirici temasının mümkün olduğu alanlarda akla gelmesi gerektiği. Depo, ahır, kiler, odunluk, uzun mühlet kapalı kalmış konut yahut yazlık üzere alanlarda paklık yapılacaksa kuru süpürme yerine havalandırma, ıslak dezenfeksiyon ve eldiven kullanımı üzere tedbirler uygulanmalı. Ateş, şiddetli kas ağrısı, bulantı-kusma, karın ağrısı, nefes darlığı yahut idrar ölçüsünde azalma üzere belirtiler gelişirse ve yakın vakitte kemirici teması olduysa, sıhhat kuruluşuna başvururken bu temas hikayesi kesinlikle tabibe söylenmeli.

Kaynaklar

DSÖ 1, 2, CDC 1, 2, 3 ECDC 1, 2