Üç Kıtaya Hükmeden Osmanlı Devleti Neden Amerika Kıtasına Hiç Gitmedi?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Avrupalı devletler, pastadan hisse alabilmek için âdeta sıraya dizilmişken Osmanlı Devleti olduğu yerdeydi. Peki Amerika’ya gitmiş olsaydı, orada tutunabilir miydi?

Dönemin getirdiği kaideler, ihtiyaçlar, güç ve dahası… Aslında bu sorunun tek bir yanıtı yok.

Osmanlı Devleti’nin Amerika’ya gitmemesinin gerisinde pek çok sebep vardı.

Öncelikle coğrafik şartlar, pek çok tarihçi için en kıymetli neden olarak gösteriliyor. Osmanlı İmparatorluğu, temelde Akdeniz merkezli bir güçtü. Akdeniz’den Atlantik Okyanusu’na geçiş, o devrin teknolojisiyle epeyce şiddetli bir seyahat manasına geliyordu. Osmanlı, Atlantik’e direkt kıyısı olmayan bir imparatorluktu ve bu durum, deniz çok seferler düzenlemeyi zorlaştırıyordu.

Özellikle Osmanlı’nın Akdeniz’den Atlantik’e geçmesi gereken mesafe, donanmanın bu cins uzun seyahatlere uygun olmadığını ortaya koyuyor. Kuzey Afrika’daki Osmanlı limanları da bu hususta tesirli bir rol oynamıyordu. Cezayir üzere limanlar, Avrupalı limanlar kadar derin ve geniş değildi.

Resiflerle dolu sığ sular, büyük gemilerin bu limanlarda inançla yanaşmasını zorlaştırıyordu. Tıpkı problemler Hint Okyanusu ve Kızıldeniz’deki Osmanlı limanları için de geçerliydi, bu da donanmanın aktifliğini sınırlıyordu. Karşılaştırıldığında, Umman Sultanlığı üzere okyanus kenarındaki ülkeler, deniz ticaretini devlet siyaseti haline getirmiş ve bu sebeple okyanus çok seferlerde daha başarılı olmuşlardı.

Siyasi olarak da Osmanlı’nın Amerika’ya ulaşma gayreti da büyük mahzur taşıyordu.

İstanbul merkezli bir Osmanlı donanması, Akdeniz’i geçerken birçok ülkenin kara sularından geçmek zorunda kalırdı. Bu ülkelerle daima güzel bağlar kurmak zorundaydı, aksi takdirde deniz çok seferlerin başarısızlıkla sonuçlanması kaçınılmaz olurdu. Bilhassa Cebelitarık Boğazı’nı geçmek için İspanya ile bağları güzel tutmak mecburiydi.

Oysa İspanya ile muhtemel bir savaşta, bu boğazın kapanması Osmanlı’nın deniz çok topraklarla temasını keserdi. Bu da Osmanlı’nın deniz çok toprakları kaybetmesine neden olabilirdi. Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi’nde geçen Bayezid’in Kolomb’a verdiği karşılık, Osmanlı’nın bu stratejik yaklaşımını ortaya koyuyor: “Bize Mekke ve Medine ve bu cezire-i dünyanın feth ü teshiri lazımdır, eyle derya çok mesafe-i ba’ideye bizim gitmemiz lazım değildir.”

Bu kelamlar, Osmanlı’nın mevcut topraklarını güçlendirmeyi ve savunmayı önceliklendirdiğini gösteriyor. Kristof Kolomb, Amerika’yı keşfetme uğraşıyla periyodun Osmanlı padişahı II. Bayezid’e başvurmuştu. Fakat olumlu bir yanıt alamamıştı.

Piri Reis, “Kitâb-ı Bahriye” yapıtında, Osmanlı Devleti’nin Amerika’yı, Kolomb’dan yaklaşık 29 yıl evvel keşfettiğini söylüyor.

Piri Reis’in haritası.

Bu kıtayı “Antilya” olarak isimlendirdiğini bile ortaya koymuş. Piri Reis’in haritaları, Amerika’nın bilinmeyen kıyılarına dair bilgi sunuyordu, lakin bu bilgi Osmanlı’nın geniş çaplı bir keşif ya da fetih planı yapması için kâfi olmayabilirdi.

Ayrıca 1538-1553 yılları ortasında Osmanlı Devleti, Hint Okyanusu’na yapılan yüksek maliyetli seferler sebebiyle ekonomik olarak sıkıntı durumdaydı. Bu seferler, istenilen sonuçları tam olarak vermemişti ve bu durum, Osmanlı’nın uzak kıtalara yönelik keşif ve fetih stratejilerini gözden geçirmesinin bir sebebi olmuştu.

Peki sizce Osmanlı Devleti Amerika’ya gitse, neler olurdu?